Allergie voor schaal- en schelpdieren
Deel met je vrienden:
SCHAALDIEREN
Schaaldieren, ook wel kreeftachtigen genoemd, zijn geleedpotige dieren zoals garnalen, krabben, (rivier)kreeften, langoustines en scampi’s. Ze hebben een uitwendig kalkpantser dat hen beschermt. Bij een schaaldierenallergie reageert het lichaam niet op de schaal zelf, maar op een specifiek eiwit dat aanwezig is in de spieren van het dier. Datzelfde eiwit komt ook voor in schelp- of weekdieren, waardoor sommige mensen ook hierop gevoelig kunnen reageren.
Zelfs zeer kleine hoeveelheden schaaldieren kunnen klachten veroorzaken, ongeacht de bereidingswijze. Ook aanraking of het inademen van dampen die vrijkomen tijdens het bakken of koken kan bij gevoelige personen een allergische reactie uitlokken. Hetzelfde geldt voor olie die verontreinigd is met resten van schaaldieren. Een allergie voor schaaldieren is meestal blijvend en komt vaker voor op volwassen leeftijd.
SYMPTOMEN
De klachten na het eten of aanraken van schaaldieren kunnen sterk uiteenlopen. Ze variëren van prikkeling en zwelling rond mond en keel tot klachten van de darmen, de ademhaling en de ogen. In ernstige gevallen kan anafylaxie optreden, met symptomen zoals buikpijn, misselijkheid, braken, diarree, benauwdheid, een hese stem, blauwe verkleuring van de lippen en ademhalingsproblemen door een gezwollen tong of vernauwde keel en luchtwegen, wat zich kan uiten als een astmatische reactie.
Vaak gaat het om een combinatie van symptomen die vergelijkbaar zijn met andere voedselallergieën. De klachten treden meestal op binnen het uur na consumptie of aanraking. Schaaldierenallergie is, na pinda- en notenallergie, een van de meest voorkomende oorzaken van anafylaxie.
IN WELKE VOEDING?
Schaaldieren behoren tot de 14 allergenen die verplicht moeten worden vermeld in de ingrediëntenlijst op de verpakking van voedingsmiddelen. Het is daarom belangrijk om etiketten steeds zorgvuldig te lezen. Schaaldieren worden meestal in herkenbare vorm gegeten, maar ze kunnen ook verwerkt zijn in uiteenlopende producten.
Veelvoorkomende voedingsmiddelen waarin schaaldieren kunnen voorkomen zijn onder andere bouillabaisse of vissoep, kroepoek, kruidenmixen, mediterrane en oosterse gerechten zoals nam pla en petis oedang, pizza’s, pasta’s, paella, chips en snacks. Daarnaast kunnen ze aanwezig zijn in salades, vissauzen, sambal en trassi, maar ook in seasonings, surimi, visolie, worsten en hamburgers waarin schaaldierextracten zijn verwerkt, en in het zogenaamd zeebanket.
Ook bepaalde aanduidingen op het etiket kunnen wijzen op de aanwezigheid van schaaldieren. Dit kan gaan om termen zoals gamba, garnaal, krab of kreeft, maar ook langoest of langoustine, oedang, scampi en zeevruchten, vaak aangeduid als “fruits de mer”.
KRUISREACTIES
De allergenen in schaaldieren heten tropomyosines. Dit zijn eiwitten die betrokken zijn bij de samentrekking van spiercellen en zich vooral in het vlees bevinden, maar soms ook in de schaal. De tropomyosines in garnalen, krabben, (rivier)kreeften, langoustines en scampi lijken sterk op elkaar, waardoor mensen vaak op meerdere schaaldieren reageren. De kans hierop bedraagt ongeveer 75%.
Hetzelfde allergeen komt ook voor in weekdieren zoals mosselen, oesters, kokkels, Sint-Jacobsvruchten, slakken, wulken en inktvissen. Hierdoor zijn kruisreacties tussen schaaldieren en weekdieren frequent. Daarnaast bestaat er een sterk verband tussen een allergie voor huisstofmijten en een allergie voor schaal- en schelpdieren, omdat beide tropomyosines bevatten. Ook reacties op insecten en kleurstoffen afkomstig van insecten, zoals cochenille (E120), kunnen voorkomen.
SCHELP- OF WEEKDIEREN
Weekdieren zijn ongewervelde dieren met een week lichaam en een uitwendig kalkskelet, ook wel schelp genoemd. Tot deze groep behoren onder andere mosselen, oesters, escargots, kokkels, Sint-Jacobsschelpen, slakken, wulken en inktvissen. Het eiwit tropomyosine is de belangrijkste oorzaak van een allergische reactie na het eten van weekdieren. Zelfs kleine hoeveelheden kunnen al snel klachten veroorzaken, soms zelfs door contact met kookmateriaal of gerechten die ermee in aanraking zijn geweest.
Wie allergisch is voor weekdieren, reageert vaak ook op schaaldieren.
SYMPTOMEN
De symptomen bij een allergie voor weekdieren zijn vergelijkbaar met die van een schaaldierenallergie. Een tintelend gevoel wordt vaak ervaren als een eerste waarschuwingssignaal en mag niet worden genegeerd.
KRUISREACTIES
Binnen de groep van de weekdieren komen vaak kruisreacties voor. De kans om op meerdere weekdieren te reageren bedraagt ongeveer 75%. Ook kruisreacties met schaaldieren komen vaak voor bij mensen met een weekdierallergie. Daarnaast bestaat er een mogelijke kruisreactie met huisstofmijten.
DIAGNOSE
De arts zal eerst uitgebreid informeren naar uw persoonlijke verhaal, de anamnese. Dit kan al belangrijke aanwijzingen geven voor een mogelijke allergie. Daarnaast wordt gevraagd naar lichamelijke klachten en volgt indien nodig een lichamelijk onderzoek. Vervolgens kan aanvullend onderzoek worden uitgevoerd, zoals een bloedtest (CAP-test of RAST-test) en eventueel een huidpriktest.
Een voedselprovocatietest geldt als standaard om een voedselallergie aan te tonen. Soms moet deze test herhaald worden om na te gaan of u nog steeds reageert op het allergeen, wat vooral bij kinderen belangrijk is. De testen gebeuren steeds onder strikt medisch toezicht om bij hevige reacties snel te kunnen ingrijpen.
REACTIES VERMIJDEN EN BEHANDELEN
Op www.allergiedietisten.com vindt u informatie over hoe u boodschappen kunt doen en etiketten correct kunt lezen om allergene voedingsmiddelen te vermijden. Bespreek uw allergie steeds met uw arts of allergoloog en met een allergiediëtist. Begeleiding door een allergiediëtist is belangrijk om enkel de voedingsmiddelen die klachten veroorzaken te elimineren en onnodige dieetbeperkingen te vermijden. Omdat een allergie in de loop der jaren kan veranderen, blijft medische opvolging noodzakelijk.
Bij ernstige voedselallergieën wordt aangeraden om altijd een adrenaline auto injector (beter bekend als Epipen) en een antihistaminicum bij zich te dragen. Het gebruik van premedicatie om toch verboden voedingsmiddelen te kunnen eten is sterk af te raden, omdat dit waarschuwingssignalen kan maskeren en ernstige reacties kan verergeren. Ook de directe omgeving van de allergische persoon moet weten wanneer en hoe de injectie correct moet worden toegediend. De enige effectieve behandeling van een allergie voor schaal- en schelpdieren blijft het volledig vermijden ervan.
BEHANDELING
Gezien de ernst van de mogelijke klachten is het noodzakelijk om een strikt schaal- en schelpdierenvrij dieet te volgen. Een voedselallergie kan in de loop der jaren milder of net ernstiger worden, waardoor regelmatige opvolging door de arts belangrijk blijft. Indien nodig kan de allergiediëtist het dieetadvies aanpassen op maat. Deze allergieën zijn doorgaans blijvend en komen vaker voor op volwassen leeftijd.
WAT KAN U ZELF DOEN?
Schaal, schelp- en weekdieren kunnen een levensbedreigende, anafylactische reactie veroorzaken. Elke hoeveelheid kan klachten uitlokken, ook zeer kleine. Lees daarom steeds zorgvuldig alle ingrediënten op etiketten voordat u een gerecht bereidt. Kookt u voor iemand met een voedselallergie, overleg dan bij twijfel altijd eerst.
Zorg er bij de bereiding en het serveren van maaltijden voor dat er geen kruisbesmetting optreedt. Wanneer een gerecht in contact is geweest met schaal- en schelpdieren, mag het niet meer aan een allergische persoon worden aangeboden. Controleer of alle werkmaterialen grondig zijn gereinigd en gebruik voor elk gerecht apart bestek en schoon eet- en drinkgerei.
Bronnen:
https://voedselallergie.nl/allergenen/vis
https://allergenenconsultancy.nl
Deel met je vrienden: